Outro - wychodzimy poza schemat

Dziś słowo „mem” jest rozumiane przede wszystkim jako obrazek otoczony elementami tekstowymi o charakterze parodystycznym. Warto jednak poznać etymologię tego wyrazu. Jak więc powstały memy?

 

Po raz pierwszy termin ten został użyty przez brytyjskiego naukowca Richarda Dawkinsa. Memy miały być kulturowymi odpowiednikami genów. Poza oczywistym podobieństwem słów „mem” i „gen” określenie to miało nawiązywać także do angielskiego memory (pamięć), francuskiego le même (to samo) oraz greckiego mimesis (imitacja, podobieństwo). Według Dawkinsa memy przechodziły na kolejne osoby w procesie imitacji zachodzącym we wczesnym etapie socjalizacji danych osób lub grup społecznych. Przykładowymi memami mogły być np. sposoby tworzenia ceramiki, melodie, inspiracje modowe czy konstruowanie elementów architektonicznych o konkretnym kształcie. Teoria ta bywała jednak podważana i krytykowana – z perspektywy Dawkinsa człowiek jest bowiem czymś w rodzaju nosiciela konkretnych idei, a kultura stanowi jedynie rezultat ich ewolucji. Owo stwierdzenie podaje wątpliwości zdolności twórcze człowieka i zaprzecza powszechnemu stwierdzeniu, iż człowiek kulturę stwarza, a nie jedynie odtwarza. Z drugiej strony świadomość tego, jak działają memy daje nam możliwość wyboru, które z nich pragniemy namnażać, co wiąże się z lepszym konstruowaniem systemu wartości opartego na indywidualnych założeniach, a nie często zgubnych wzorach społecznych. Słowo „mem” zostało uwzględnione w słownikach w roku 1998, dwadzieścia dwa lata po pierwszym jego użyciu przez Dawkinsa. Obecnie wyróżnia się trzy główne znaczenia słowa „mem” – mem jako najmniejsza jednostka informacji kulturowej, mem jako humorystyczny obrazek z elementami tekstowymi oraz mem jako gatunek wypowiedzi wykorzystujący elementy związane z kulturą internetu.

 

Skupmy się na najbardziej potocznym, a także najbardziej popularnym rozumieniu słowa „mem”. Według definicji zawartej w słowniku firmy Merriam-Webster w 2015 roku mem to zabawny lub interesujący przedmiot lub gatunek przedmiotów szeroko rozpowszechnianych w Internecie, zwłaszcza za pośrednictwem mediów społecznościowych. Tak rozumiane memy pojawiały się w kulturze już przed naszą erą. Jako przykład może posłużyć nam Kwadrat Sator-Rotas – jeden z bardziej popularnych kwadratów magicznych, a zarazem palindrom pięciu słów (sator, arepo, tenet, opera, rotas), które można odczytywać w dowolnym kierunku. Choć nikt nie jest całkowicie przekonany, co owe słowa miały na celu przekazać (niektórzy doszukują się w nich przekazu mistycznego), przez wieki znajdowały swoje miejsce w różnych kulturach m.in. we Francji, Anglii czy we Włoszech. Kolejnym przykładem memu, rozprzestrzeniającego się w Usenecie (systemie grup dyskusyjnych) w latach 90., jest Prawo Godwina – anegdotyczne spostrzeżenie mówiące o tym, że wraz z trwaniem dyskusji w Internecie prawdopodobieństwo użycia porównania, w którym występuje nazizm dąży do 1. Miało ono na celu ukazanie zasad stereotypowych dyskusji w sieci zmierzających do momentu, w którym jeden z rozmówców nie wykazuje zdolności do stosowania należytej argumentacji.

 

Pierwszym znanym memem internetowym był GIF tańczącego dziecka. Został rozpowszechniony przez pracodawcę grafika, Michaela Girarda, który stworzył oprogramowanie pozwalające na wyświetlanie ruchu na ekranie monitora. Dzięki temu mógł zaprojektować model małego dziecka wykonującego ruchy tańca cha-cha. Pracodawca Girarda przesłał GIF do rozwijającej się wówczas sieci oraz zamieścił go na forach internetowych. Kolejne sławne memy pochodziły z witryny Hampster Dance, na której widniały rzędy animowanych chomików tańczących do muzyki. Projekt ten stworzyła kanadyjska studentka w ramach konkursu – witryna po ośmiu miesiącach nagle zaczęła bić rekordy popularności i w ciągu czterech dni odnotowała ponad 600 tys. wyświetleń.

 

Jakie miejsce w dzisiejszym społeczeństwie zajmują memy? Przede wszystkim mają mniejsze znaczenie – kiedyś miały większe wpływy kulturowe i polityczne. Dziś, choć niewątpliwie zdarzają się memy, których popularność jest zadziwiająco długotrwała, większość z nich wnosi niewiele i stosunkowo szybko zostaje zapomniana. Powodem coraz mniejszego znaczenia pojedynczych memów jest nie tylko fakt, że jesteśmy bezustannie otaczani natłokiem informacji oraz dynamicznie zmieniającymi się trendami w internecie, lecz także to, że memy w większości odeszły od tematyki kulturowej lub politycznej, skupiając się w znacznej mierze na odniesieniach do popkultury lub zabawnych, sarkastycznych obserwacjach dotyczących życia codziennego. Choć są traktowane mniej wzniośle niż kiedyś, warto pamiętać, że odgrywają ogromną rolę w sposobie przekazu informacji w sieci i często poruszają ważne kwestie społeczne.

 

Milena Morajda

 

Znaczenie i historyczne podłoże memów 

18 lutego 2021

Strona główna

Wróć do artykułów