Czujesz się zmęczony nieustannym dążeniem do posiadania obiektywnie wartościowych przedmiotów, których cenę wyznacza marka oraz mechanizmy rynkowe? Chciałbyś wyzwolić się od pretensjonalnego pożądania dorównania i przewyższenia innych statusem materialnym? To coraz częstsze odczucia. Odpowiedź stanowić może, pochodzące prosto z Japonii, wabi sabi.

Gdyby chcieć opisać to zjawisko za pomocą dwóch słów, to byłyby to: minimalizm i naturalność. Choć wabi sabi można rozumieć bardzo szeroko, jako pewnego rodzaju spójną filozofię życiową, ale również wąsko, na przykład jako sposób projektowania wnętrz, to za każdym razem powyższe dwa określenia zdają się idealnie pasować do wytworów tego stylu.

Wiele na temat omawianego podejścia do życia mówi etymologia samej nazwy. Wabi oznacza pokorę i prostotę, życie w zgodzie z naturą, opisuje osobę, która zadowala się tym, co ma, i gotowa jest ograniczać swoje potrzeby. Sabi wiąże się zaś z upływem czasu, dotyczy przemijalności i piękna naturalnego starzenia się. Praktykowanie sabi to zgoda na naturalny cykl narodzin i śmierci, a także zachwyt nad niedoskonałościami, jakie niesie ze sobą życie.

Wabi sabi jako sposób na życie

Duża część Japończyków to wyznawcy buddyzmu zen, który stanowi istotną podstawę dla myślenia i działania według prawideł wabi sabi. Jednym z najważniejszych celów jest przezwyciężenie lęku przed przemijaniem oraz związanymi z tym zjawiskami, które należy obdarzyć akceptacją oraz przyjąć ze spokojem. Upływ życia ludzkiego zostaje wpisany w naturalny cykl przemian, którym podlega cały świat, dzięki czemu jego bieg od narodzin do śmierci przestaje być anomalią i procesem niepożądanym, a staje się wypełnieniem podstawowych praw natury. Takie postawienie problemu daje Japończykom spokój i pomaga im radzić sobie z postępującymi efektami starzenia się.

Równie istotne dla wabi sabi jest umiarkowanie połączone z praktycznością. Żadne postępowanie w życiu, podejmowana decyzja nie powinna stanowić zbędnego nadmiaru – godne wyboru są tylko takie sposoby działania, które umożliwiają osiągnięcie celu najprostszą drogą, bez niepotrzebnego naddatku energii, emocji czy trudu. Nie łączy się to w żaden sposób z lenistwem – chodzi jedynie o to, aby unikać działań nadmiarowych nie odrzucając jednocześnie niezbędnych.

Naturalność powinna się objawiać również na płaszczyźnie zachowania. Wabi sabi nakazuje unikać sztucznej etykiety czy wyuczonych gestów, które zazwyczaj wyprane są z istotnego znaczenia, pozostając jednocześnie charakterystycznym elementem zachodniego savoir-vivre’u. Każdy sposób postępowania wobec drugiego człowieka powinien wynikać z autentycznych emocji. Z takiego podejścia wynikać powinna otwartość na drugiego oraz swoboda, nie można z niego natomiast interpretować skłonności do brutalnego wyrażania swojej negatywnej oceny czyjejś osoby bądź czegokolwiek z nią związanego – rezygnacja ze sztywnego kodeksu dobrych manier nie oznacza jeszcze zgody na niczym nieograniczoną krytykę.

Życie natury i życie kultury

Naturalną cechą ludzi kierujących się zasadami wabi sabi jest zbliżenie ze światem natury. Człowiek stanowi jej integralny element i wraz z nią podlega nieustannym zmianom. Z obserwacji przyrody człowiek powinien czerpać satysfakcję oraz autentyczne przeżycie piękna, którego najwyższą wartością jest ulotność i prostota. Być może najlepiej pozwala na to baczne zwracanie uwagi na przemijające pory roku, które następują po sobie w porządku cyklicznym, a ich wzajemne przejścia noszą znamię powolnej ewolucji.

W podobny sposób powinny następować kolejne okresy w życiu człowieka – wstępowanie z młodości w dorosłość, a następnie z dojrzałości w starość jest naturalnym procesem, którego rdzeniem jest postępujący łańcuch doświadczeń. Stanowisko takie wspiera buddyzm zen zakładający, że doświadczanie ma dla człowieka charakter rdzenny, nie istnieje żadna inna esencja bytu osobowego poza przeżyciami, którym podlega i które składają się na jego życie. Z drugiej strony cykl pór roku narzuca skojarzenia z reinkarnacją, która jednak w buddyzmie zen nie występuje.

Nie tylko w człowieku, ale i w otoczeniu

Wabi sabi dotyczy właściwie każdego aspektu funkcjonowania człowieka. Szczególną popularność kierunek ten zyskał jednak w projektowaniu wystrojów mieszkań. Można tutaj wyróżnić kilka podstawowych zasad, które powinien wykorzystać każdy, kto chciałby skorzystać z mądrości importowanej do Europy z Japonii.

Naturalność i praktyczność należy przenieść również na sprzęty domowe. W mieszkaniach należy unikać zbędnych ozdób, które nie spełniają żadnej innej funkcji – chodzi o to, aby użyteczność połączyć z efektownym wyglądem, którym możemy cieszyć się przy wykonywaniu codziennych czynności. Warto pamiętać o ręcznie robionych akcesoriach, które świetnie sprawdzają się we wnętrzach w stylu wabi sabi.

Warto jest pozwolić sobie na droższe sprzęty wyższej jakości, które bardziej się tobie podobają. Znacznie lepszym wyborem są cztery kąty urządzone mniejszą ilością mebli, które ciebie zachwycą, niż zasypane drobiazgami, które choć są ładne, to nie do końca odpowiadają twoim gustom.

Przy wyborze wyposażenia warto pamiętać o doborze naturalnych materiałów – drewna, juty, bambusa, lnu itp. Jednocześnie w żadnym wypadku nie należy modyfikować ich naturalnego wyglądu – wręcz przeciwnie, naturalne niedoskonałości, jak rysy, pęknięcia czy sęki powinny być eksponowane. Wabi sabi to między innymi sztuka akceptowania niedoskonałości, a temu sprzyja wydobywanie ich na pierwszy plan i dostrzeganie ich uroku.

Planując dobór kolorystyki należy pamiętać o harmonii, która powinna odpowiadać gamie kolorystycznej występującej w przyrodzie. Wybór kolorów jest bardzo szeroki - od bieli, beżu, écru, przez pastelowe odcienie, brązy, beże, szarości, ale również przygaszone zielenie, wytłumione pomarańcze i czerwienie. Kolorystyka sprzętów często wynika z użytych materiałów.

Należy również pamiętać o wygospodarowaniu miejsca na sztukę, która daje inspirację i nastraja do twórczej pracy. Najlepiej, aby były to dzieła wyselekcjonowane i odpowiadające twoim gustom – takie, na które będziesz patrzył z przyjemnością i fascynacją. Jednocześnie nie można sobie pozwolić na zagracenie przestrzeni, co z kolei odbiera możliwość pełnego skupienia, ponieważ każdy zbędny przedmiot może łatwo rozproszyć uwagę i odciągnąć myśli od wykonywanego zadania.

Wabi sabi w użyciu

Życie prowadzone według wskazówek pochodzących z japońskiego kręgu kulturowego powinno zapewnić tobie harmonię ciała i duszy, którą realizować można zarówno za pomocą osobistej medytacji i refleksji, jak również w kontaktach z innymi ludźmi, którzy stanowią niezbędny składnik pełnego życia. Właściwie urządzone mieszkanie z kolei jest dla takiego sposobu funkcjonowania idealnym dopełnieniem, stąd konieczna jest dbałość o to, aby nie stało się zbiorowiskiem zbędnych przedmiotów, które odciągają od tego, co istotne.

Najtrudniejszy jest zawsze pierwszy krok – kiedy jednak raz spróbujesz, wabi sabi może przypaść tobie do gustu na dobre. Dlaczego by nie spróbować?

Krzysztof Andrulonis

 

Japońska ucieczka od konsumpcjonizmu 

14 sierpnia 2020

Strona główna

Wróć do artykułów

Outro - wychodzimy poza schemat