Byłam jak notatnik. Zapisywałam ludzi na swoim ciele – tak mówiła o sobie Hedy Lamarr, której w latach czterdziestych przypadło miano „najpiękniejszej kobiety świata”. Była to postać niezwykła, gdyż odegrała swoją rolę nie tylko jako aktorka, ale również niecodzienna wynalazczyni.

Powszechne są liczne stereotypy dotyczące pięknych kobiet. Jednym z nich jest odmawianie tym ładnym i delikatnym intelektu. Panuje przekonanie, że kobiecość nie idzie w parze z wysoką inteligencją. Nadal spotykamy osoby twierdzące, że kobiety są z natury mniej rozwinięte w niektórych dziedzinach od mężczyzn. Hedy Lamarr jest przykładem, jak mylne są takie założenia.

Hedwig Eva Maria Kiesler już w dzieciństwie chciała grać. W wieku 16 lat porzuciła szkołę, by zatrudnić się w studiu Sascha-Film jako pomoc na planie filmowym. Swoją aktorską przygodę zaczynała od epizodów, próbowała swoich sił w teatrze, nieustannie marząc o zagraniu głównej postaci. Nigdy nie byłam zadowolona. Gdy pracowałam na planie, chciałam grać. Kiedy grałam epizody, marzyłam o głównych rolach. Chciałam być sławna, chciałam być gwiazdą – mówiła po latach.

Nie musiała długo czekać, by wcielić w życie swoje ambitne plany. W 1933 roku (mając 19 lat) zagrała w kontrowersyjnym filmie Gustava Machatý Ekstaza opowiadającym o niespełnionych namiętnościach kobiety zdradzającej swojego męża. Było to już kino dźwiękowe, ale utrzymane w estetyce niemego. Piękne poetyckie ujęcia, odpowiednio dobrana do scen muzyka, gra aktorska i niezwykła uroda Hedwig sprawiły, że Ekstaza odniosła sukces.

Film jednak jest wyjątkowy także z innych względów. Po raz pierwszy w historii kina pokazano w nim kobiecą nagość i scenę łóżkową. Obraz dzisiaj już nie szokuje swoją subtelną erotyką, jednak w latach trzydziestych wywołał skandal – został potępiony przez papieża Piusa XI, a Adolf Hitler zakazał jego wyświetlania. Skutkowało to wycięciem niektórych scen. Mimo to rola w Ekstazie przyniosła Kiesler upragnioną sławę.

Kilka lat po premierze kontrowersyjnego filmu Hedwig płynęła statkiem do Stanów Zjednoczonych. Nie przez przypadek tym samym okrętem co Louis Mayer – współwłaściciel amerykańskiego koncernu filmowego MGM. Po przybyciu do Nowego Yorku aktorka miała już lukratywny kontrakt na siedem lat za 500 dolarów tygodniowo. Przyszłej gwieździe Hollywood potrzebne było tylko nowe nazwisko, niekojarzące się z Austrią, która nie miała wtedy najlepszej reputacji. Tak narodziła się Hedy Lamarr.

W Stanach zagrała wiele głównych ról w filmach, dzięki którym zdobyła sławę. Wśród nich były m.in. Boom Town (1940), Tortilla Flat Victora Fleminga (1942) i wielka produkcja Cecila B. DeMille’a Samson i Dalila (1949). Grała razem z Clarkiem Gable’em i Spencerem Tracym. Choć nigdy nie stała się największą gwiazdą Hollywood, jak to przewidywała wytwórnia, zyskała szczególny przydomek nadany jej przez dziennikarzy: „najpiękniejsza kobieta świata”. Niestety – jej uroda ograniczała ją jedynie do grania ról uwodzicielskich kobiet. Nie wystarczało to ambitnej Hedy do samorealizacji. Wiedziała, że jest zdolna do czegoś więcej niż do pracy wyglądem. Chciała udowodnić swój intelektualny potencjał i osiągnęła to.

W 1940 roku brytyjski statek wiozący 90 dzieci został storpedowany przez niemiecki okręt podwodny. Zdarzenie to wstrząsnęło Lamarr i postanowiła zapobiec podobnej tragedii w przyszłości. Razem ze swoim przyjacielem kompozytorem George’em Antheilem zaczęła pracować nad systemem sterowania torpedami za pomocą fal radiowych. Wpadła na pomysł, że sygnał powinien być wysyłany na zmieniających się częstotliwościach, tak by przeciwnik nie mógł przejąć kontroli nad bronią. Antheil z kolei zaproponował, by użyć rolek z taśmami, takich jakich używał do sterowania instrumentami muzycznymi.

Stworzyli system określany dzisiaj jako FHSS (frequency-hopping spread spectrum) i w 1941 roku zarejestrowali go w urzędzie patentowym pod numerem 2292387. Udostępnili patent marynarce wojennej USA, ale nie wykorzystano go podczas wojny. Specjaliści obawiali się, że rolki papieru mogłyby zacinać się w torpedzie.

Zakończyła swoją karierę w wieku 44 lat. Zamieszkała na Florydzie i zajęła się spotkaniami z przyjaciółmi oraz pracą nad swoimi wynalazkami. Gdy jej wizerunek został wykorzystany na opakowaniach pakietu CorelDRAW, Lamarr wytoczyła firmie Corel Corporation sprawę w sądzie, jednak konflikt rozwiązano polubownie. W międzyczasie amerykańska armia już rozwijała nowe technologie oparte na systemie FHSS, z którego korzystały później firmy cywilne.

To właśnie dzięki aktorce nazywanej „najpiękniejszą kobietą świata” używamy dziś GPS, pilotów do telewizorów, telefonów komórkowych. W 1997 roku otrzymała nawet nagrodę amerykańskich wynalazców za swoje zasługi dla rozwoju elektroniki. Choć niegdyś przylgnęła do niej łatka piękności, to udowodniła że kobiecość nie jest barierą do zdobywania osiągnięć naukowych. Życiorys Hedy Lamarr pokazuje, że bez wątpienia była postacią wyjątkową, gdyż przekraczała granice związane ze stereotypami, z którymi muszą nieraz do dziś zmagać się kobiety.

 

Żaneta Chwiałkowska

 

Hedy Lamarr - najpiękniejsza wynalazczyni świata

05 grudnia 2020

Strona główna

Wróć do artykułów

Outro - wychodzimy poza schemat